โครงการนำร่องศูนย์พัฒนาครอบครัวรูปแบบใหม่
ในฐานะศูนย์กลางการให้บริการและความช่วยเหลือระดับชุมชนในประเทศไทย
สนับสนุนโครงการโดย UNICEF โดยความร่วมมือของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
ภูมิหลัง
ครอบครัวเป็นสถาบันหลักของสังคมไทย ซึ่งทำหน้าที่ส่งเสริมการพัฒนาและให้การ
คุ้มครองแก่สมาชิกในครอบครัวการที่ครอบครัวจะสามารถทำหน้าที่ซึ่งมีความสำคัญ
เช่นนี้ได้ สมาชิกในครอบครัวทุกคนจะต้องให้ความรัก การดูแลเอาใจใส่ ความเคารพ
และความเข้าใจซึ่งกันและกัน เพื่อให้เกิดความมั่นคงและสัมพันธภาพ
ที่แน่นแฟ้นของสมาชิกในครอบครัว ครอบครัวเป็นสถาบันที่ประกอบไปด้วย กลุ่มคนที่มาอาศัย
อยู่ร่วมกัน มีสัมพันธภาพหรือปฏิสัมพันธ์ต่อกันซึ่งเป็นเหตุให้เกิดสถานการณ์ของแต่ละครอบครัว
แตกต่างกันไป ความสัมพันธ์ของสมาชิกเหล่านี้จะเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอไปตามกาลเวลา เป็นเหตุให้ครอบครัว ไม่สามารถรักษาสภาพความสัมพันธ์ที่ดีไว้ได้อยู่เสมอ นอกจากนี้ ปัจจัยอื่นๆ เช่น วิถีชีวิตที่เปลี่ยนไปของสมาชิก ในครอบครัวหรือการเปลี่ยนแปลงในสังคมล้วนมีผลกระทบทั้ง
ในด้านบวกและ ด้านลบต่อศักยภาพในการดูแล สมาชิกของสถาบันครอบครัวครอบครัว
เมื่อครอบครัวต้องเผชิญกับอุปสรรค หรือวิกฤติใดๆ ก็เป็นหน้าที่ของสมาชิกในครอบครัว
และสิ่งแวดล้อมอื่นๆ ที่จะช่วยให้ครอบครัวกลับมาเข้มแข็งได้อีกครั้ง แต่หากว่าสมาชิก
ในครอบครัวและสิ่งแวดล้อมไม่เข้มแข็งพอก็อาจส่งผลให้ครอบครัวต้องเผชิญปัญหาเลวร้าย
มากขึ้นจนถึงขั้นหย่าร้างได้ และหากเป็นเช่นที่กล่าวมานี้ ครอบครัวก็ไม่อาจทำหน้าที่ขั้นพื้นฐาน
ในการให้การสนับสนุนและช่วยเหลือสมาชิกในครอบครัวได้อีกและอาจจะกลายเป็นปัจจัยที่ก่อ
ให้เกิดผลเสียต่อสมาชิกในครอบครัวด้วย เนื่องจากโดยมากเมื่อ ครอบครัวต้องเผชิญปัญหา สมาชิกในครอบครัวที่อ่อนแอที่สุดก็จะได้รับผลกระทบมากที่สุด เช่น ต้องประสบปัญหา
ความรุนแรงในครอบครัว การทำร้ายเด็ก การทอดทิ้ง และแสวงหาประโยชน์จากเด็ก เป็นต้น
สามารถ ทำหน้าที่ในการดูแลให้สมาชิกในครอบครัว มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดี และส่งผลให้สังคม
โดยรวมเข้มแข็ง นอกจากนี้ รัฐบาลยอมรับว่าครอบครัวที่เผชิญ ปัญหาจำเป็นต้องได้รับความ
ช่วยเหลือ จากรัฐ เพื่อช่วยให้ก้าวผ่านปัญหาต่างๆ และกลับมาทำหน้าที่ของครอบครัว
ได้อีกครั้ง ด้วยเหตุนี้ ในปี 2547 รัฐบาลไทยจึง ได้ประกาศนโยบายให้มีการ จัดตั้ง
“ศูนย์พัฒนาครอบครัว” ขึ้นในระดับชุมชนเพื่อ ให้คำปรึกษาและบริการต่างๆแก่สมาชิก
ในครอบครัว รวมถึงการวางแผนครอบครัว และบริการด้านสุขภาพอื่นๆ นอกจากนี้จะ
ให้ศูนย์พัฒนาครอบครัวในชุมชน ทำหน้าที่เป็นหน่วยงานกลางในการติดตาม เฝ้าระวัง
ป้องกัน และให้ความช่วยเหลือเมื่อเกิด ปัญหาครอบครัวขึ้น โดยที่คณะทำงาน ของ
ศูนย์พัฒนา ครอบครัวในชุมชนจะ ประกอบไปด้วยผู้แทนจากองค์กรต่างๆ ชุมชนและเครือข่าย
ครอบครัว โดยทำงานภาย ใต้การกำกับดูแลและการสนับสนุนขององค์การบริหาร
ส่วนตำบลทั้งในด้านวิชาการและ การเงิน ทั้งนี้ รัฐบาลตั้งเป้าหมายว่าจะขยายการ
จัดตั้งศูนย์พัฒนา ครอบครัวในชุมชน ให้ครอบคลุมทุกพื้นที่ทั่วประเทศภายใน 5 ปี
ซึ่งปัจจุบันมีการจัดตั้ง ศูนย์พัฒนาครอบครัวใน ชุมชนไปแล้วกว่า 3,000 แห่ง วัตถ
ุประสงค์หลัก อีกประการของการจัดตั้ง ศูนย์พัฒนา ครอบครัวในชุมชน คือการประสาน
ความร่วมมือ จากทุกภาคส่วนในชุมชนเพื่อ พัฒนาและ ส่งเสริมความเข้มแข็งของ สถาบัน
ครอบครัว และเปิดโอกาสให้ชุมชนได้มีส่วนดูแลและ พัฒนาสถาบัน ครอบครัวให้ยั่งยืน
โดยในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา ศูนย์พัฒนาครอบครัวในชุมชน ที่จัดตั้งแล้วทั่วประเทศได้จัด
กิจกรรมขึ้นอย่าง หลากหลายเพื่อรณรงค์และสร้างความตระหนัก ให้แก่ชุมชนในเรื่อง
ที่เกี่ยวกับครอบครัว ทั้งใน เชิงป้องกันและด้านการให้ความช่วยเหลือเมื่อ ครอบครัวต้อง
เผชิญปัญหา ไม่ว่าจะเป็นความ รุนแรงในครอบครัว การใช้ยาเสพติดและ แอลกอฮอร์
รวมถึงการทอดทิ้งเด็กและผู้สูงอายุ
ในฐานะศูนย์กลางการให้บริการและความช่วยเหลือระดับชุมชนในประเทศไทย
สนับสนุนโครงการโดย UNICEF โดยความร่วมมือของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
ภูมิหลัง
ครอบครัวเป็นสถาบันหลักของสังคมไทย ซึ่งทำหน้าที่ส่งเสริมการพัฒนาและให้การ
คุ้มครองแก่สมาชิกในครอบครัวการที่ครอบครัวจะสามารถทำหน้าที่ซึ่งมีความสำคัญ
เช่นนี้ได้ สมาชิกในครอบครัวทุกคนจะต้องให้ความรัก การดูแลเอาใจใส่ ความเคารพ
และความเข้าใจซึ่งกันและกัน เพื่อให้เกิดความมั่นคงและสัมพันธภาพ
ที่แน่นแฟ้นของสมาชิกในครอบครัว ครอบครัวเป็นสถาบันที่ประกอบไปด้วย กลุ่มคนที่มาอาศัย
อยู่ร่วมกัน มีสัมพันธภาพหรือปฏิสัมพันธ์ต่อกันซึ่งเป็นเหตุให้เกิดสถานการณ์ของแต่ละครอบครัว
แตกต่างกันไป ความสัมพันธ์ของสมาชิกเหล่านี้จะเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอไปตามกาลเวลา เป็นเหตุให้ครอบครัว ไม่สามารถรักษาสภาพความสัมพันธ์ที่ดีไว้ได้อยู่เสมอ นอกจากนี้ ปัจจัยอื่นๆ เช่น วิถีชีวิตที่เปลี่ยนไปของสมาชิก ในครอบครัวหรือการเปลี่ยนแปลงในสังคมล้วนมีผลกระทบทั้ง
ในด้านบวกและ ด้านลบต่อศักยภาพในการดูแล สมาชิกของสถาบันครอบครัวครอบครัว
เมื่อครอบครัวต้องเผชิญกับอุปสรรค หรือวิกฤติใดๆ ก็เป็นหน้าที่ของสมาชิกในครอบครัว
และสิ่งแวดล้อมอื่นๆ ที่จะช่วยให้ครอบครัวกลับมาเข้มแข็งได้อีกครั้ง แต่หากว่าสมาชิก
ในครอบครัวและสิ่งแวดล้อมไม่เข้มแข็งพอก็อาจส่งผลให้ครอบครัวต้องเผชิญปัญหาเลวร้าย
มากขึ้นจนถึงขั้นหย่าร้างได้ และหากเป็นเช่นที่กล่าวมานี้ ครอบครัวก็ไม่อาจทำหน้าที่ขั้นพื้นฐาน
ในการให้การสนับสนุนและช่วยเหลือสมาชิกในครอบครัวได้อีกและอาจจะกลายเป็นปัจจัยที่ก่อ
ให้เกิดผลเสียต่อสมาชิกในครอบครัวด้วย เนื่องจากโดยมากเมื่อ ครอบครัวต้องเผชิญปัญหา สมาชิกในครอบครัวที่อ่อนแอที่สุดก็จะได้รับผลกระทบมากที่สุด เช่น ต้องประสบปัญหา
ความรุนแรงในครอบครัว การทำร้ายเด็ก การทอดทิ้ง และแสวงหาประโยชน์จากเด็ก เป็นต้น
รัฐบาลไทยตระหนักถึงความสำคัญของสถาบันครอบครัวว่า หากได้รับการส่งเสริมแล้วจะ
สามารถ ทำหน้าที่ในการดูแลให้สมาชิกในครอบครัว มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดี และส่งผลให้สังคม
โดยรวมเข้มแข็ง นอกจากนี้ รัฐบาลยอมรับว่าครอบครัวที่เผชิญ ปัญหาจำเป็นต้องได้รับความ
ช่วยเหลือ จากรัฐ เพื่อช่วยให้ก้าวผ่านปัญหาต่างๆ และกลับมาทำหน้าที่ของครอบครัว
ได้อีกครั้ง ด้วยเหตุนี้ ในปี 2547 รัฐบาลไทยจึง ได้ประกาศนโยบายให้มีการ จัดตั้ง
“ศูนย์พัฒนาครอบครัว” ขึ้นในระดับชุมชนเพื่อ ให้คำปรึกษาและบริการต่างๆแก่สมาชิก
ในครอบครัว รวมถึงการวางแผนครอบครัว และบริการด้านสุขภาพอื่นๆ นอกจากนี้จะ
ให้ศูนย์พัฒนาครอบครัวในชุมชน ทำหน้าที่เป็นหน่วยงานกลางในการติดตาม เฝ้าระวัง
ป้องกัน และให้ความช่วยเหลือเมื่อเกิด ปัญหาครอบครัวขึ้น โดยที่คณะทำงาน ของ
ศูนย์พัฒนา ครอบครัวในชุมชนจะ ประกอบไปด้วยผู้แทนจากองค์กรต่างๆ ชุมชนและเครือข่าย
ครอบครัว โดยทำงานภาย ใต้การกำกับดูแลและการสนับสนุนขององค์การบริหาร
ส่วนตำบลทั้งในด้านวิชาการและ การเงิน ทั้งนี้ รัฐบาลตั้งเป้าหมายว่าจะขยายการ
จัดตั้งศูนย์พัฒนา ครอบครัวในชุมชน ให้ครอบคลุมทุกพื้นที่ทั่วประเทศภายใน 5 ปี
ซึ่งปัจจุบันมีการจัดตั้ง ศูนย์พัฒนาครอบครัวใน ชุมชนไปแล้วกว่า 3,000 แห่ง วัตถ
ุประสงค์หลัก อีกประการของการจัดตั้ง ศูนย์พัฒนา ครอบครัวในชุมชน คือการประสาน
ความร่วมมือ จากทุกภาคส่วนในชุมชนเพื่อ พัฒนาและ ส่งเสริมความเข้มแข็งของ สถาบัน
ครอบครัว และเปิดโอกาสให้ชุมชนได้มีส่วนดูแลและ พัฒนาสถาบัน ครอบครัวให้ยั่งยืน
โดยในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา ศูนย์พัฒนาครอบครัวในชุมชน ที่จัดตั้งแล้วทั่วประเทศได้จัด
กิจกรรมขึ้นอย่าง หลากหลายเพื่อรณรงค์และสร้างความตระหนัก ให้แก่ชุมชนในเรื่อง
ที่เกี่ยวกับครอบครัว ทั้งใน เชิงป้องกันและด้านการให้ความช่วยเหลือเมื่อ ครอบครัวต้อง
เผชิญปัญหา ไม่ว่าจะเป็นความ รุนแรงในครอบครัว การใช้ยาเสพติดและ แอลกอฮอร์
รวมถึงการทอดทิ้งเด็กและผู้สูงอายุ
